فهرست مطالب
- آیین‌نامه انضباطی دریانوردان ایران چیست؟
- آیین‌نامه انضباطی شامل چه دریانوردانی می‌شود؟
- دوره خدمت دریایی از چه زمانی آغاز می‌شود؟
- مهم‌ترین تخلفات انضباطی فرمانده کشتی
- چه رفتارهایی برای سایر دریانوردان تخلف محسوب می‌شود؟
- ترک پست و خوابیدن هنگام انجام وظیفه
- تمرد از دستور قانونی فرمانده
- درگیری و ایجاد اختلال در کشتی
- گزارش نکردن نقص‌های مهم کشتی
- آیا دریانورد باید هر دستور فرمانده را اجرا کند؟
- آیا دریانورد حق دفاع در رسیدگی انضباطی دارد؟
- فرمانده کشتی چه مجازات‌هایی می‌تواند اعمال کند؟
- آیا فرمانده می‌تواند دریانورد را موقتاً از پست کنار بگذارد؟
- چگونه می‌توان به تصمیم انضباطی فرمانده اعتراض کرد؟
- شدیدترین مجازات‌های انضباطی دریانوردان چیست؟
- آیا تخلف انضباطی می‌تواند جرم کیفری هم باشد؟
- نقش مقررات شرکت کشتیرانی در حقوق دریانوردان
- وظایف فرمانده در شرایط اضطراری و هنگام ترک کشتی
- حقوق دریانوردان ایرانی در مناطق جنگی و پرخطر چیست؟
- آیا دریانوردان در مناطق پرخطر حق امتناع از سفر دارند؟
- تفاوت منطقه پرخطر با منطقه جنگی چیست؟
- آیا دریانورد می‌تواند در میانه منطقه جنگی کشتی را ترک کند؟
- آیا دستور شرکت برای ورود به هر منطقه‌ای کافی است؟
- مهم‌ترین حقوق و تکالیف دریانوردان ایرانی
- حقوق مهم دریانوردان
- تکالیف مهم دریانوردان
- اگر دریانورد با تصمیم فرمانده مخالف باشد، چه باید کند؟
- جمع‌بندی؛ دریانوردان چه نکاتی را باید بدانند؟
رسانه دریانوردان ایران – آشنایی با حقوق دریانوردان ایرانی، مقررات انضباطی کشتی و حدود اختیارات فرمانده، برای تمام اعضای خدمه اهمیت دارد. آیین‌نامه انضباطی تخلفات فرمانده، کارکنان و خدمه کشتی، وظایف دریانوردان، شیوه رسیدگی به تخلفات، مجازات‌های انضباطی و حقوق دفاعی آنان را مشخص می‌کند. با این حال، حقوق دریانوردان تنها به این آیین‌نامه محدود نیست و در شرایط جنگی یا حضور در مناطق پرخطر، بررسی قرارداد استخدام و مقررات بین‌المللی نیز اهمیت ویژه‌ای دارد.
آیین‌نامه انضباطی دریانوردان ایران چیست؟
مهم‌ترین مقرره داخلی در زمینه تخلفات انضباطی دریانوردان، «آیین‌نامه انضباطی تخلفات فرمانده، کارکنان و خدمه کشتی» است. این آیین‌نامه در ۱۷ اسفند ۱۳۹۹ به تصویب هیئت وزیران رسید و در ۲۶ اسفند همان سال منتشر شد.
این مقرره به استناد ماده ۸۶ اصلاحی قانون دریایی ایران تدوین شده و موضوعاتی مانند تخلفات انضباطی، نحوه رسیدگی، اختیارات فرمانده، صلاحیت هیئت رسیدگی و مجازات‌های احتمالی را پوشش می‌دهد.
البته این آیین‌نامه تمام حقوق دریانوردان را در بر نمی‌گیرد. قانون دریایی ایران، مقررات کار دریایی، قرارداد استخدام دریانورد، مقررات شرکت کشتیرانی و قوانین کشور صاحب پرچم نیز ممکن است بر حقوق و تکالیف دریانورد تأثیر بگذارند.
کنوانسیون کار دریایی ۲۰۰۶ سازمان بین‌المللی کار (MLC 2006) نیز از اسناد مهم در زمینه شرایط کار و زندگی دریانوردان است.
آیین‌نامه انضباطی شامل چه دریانوردانی می‌شود؟
بر اساس ماده ۳ آیین‌نامه، مقررات آن درباره دریانوردان ایرانی و غیرایرانی شاغل در کشتی‌های تحت پرچم جمهوری اسلامی ایران اعمال می‌شود.
همچنین تخلفات دریانوردان ایرانی شاغل در کشتی‌های خارجی، از نظر اعتبار گواهینامه‌های شایستگی و مهارت صادرشده از سوی سازمان، می‌تواند در محدوده مقرر در آیین‌نامه بررسی شود.
بنابراین، اشتغال در کشتی خارجی لزوماً به معنای بی‌ارتباط بودن دریانورد ایرانی با تمام مقررات داخلی نیست. دامنه اجرای هر مقرره به موضوع تخلف و شرایط قانونی آن بستگی دارد.
دوره خدمت دریایی از چه زمانی آغاز می‌شود؟
بر اساس تعریف مندرج در بند ۱۳ ماده ۱ آیین‌نامه، دوره خدمت دریایی از زمان الحاق دریانورد به کشتی برای انجام مأموریت آغاز می‌شود و تا زمان پیاده شدن او ادامه دارد.
این تعریف مواردی مانند پایان مأموریت، خاتمه قرارداد و برخی شرایط اضطراری را نیز در بر می‌گیرد. حتی حضور موقت در ساحل برای مرخصی کوتاه‌مدت یا انجام امور مرتبط با فعالیت جاری کشتی، طبق تعریف آیین‌نامه، ممکن است همچنان در محدوده دوره خدمت دریایی قرار داشته باشد.
ازاین‌رو، حضور فیزیکی دریانورد در خشکی به‌تنهایی تعیین نمی‌کند که دوره خدمت دریایی او پایان یافته است.
مهم‌ترین تخلفات انضباطی فرمانده کشتی
برخلاف تصور برخی افراد، مقررات انضباطی فقط برای خدمه و افسران تدوین نشده است. فرمانده کشتی نیز در برابر تخلفات مشخص، مسئولیت انضباطی دارد.
ماده ۴ آیین‌نامه از جمله موارد زیر را به‌عنوان تخلف فرمانده مطرح می‌کند:
- ترک فرماندهی کشتی یا ترک کشتی در شرایط خطر بدون دلیل موجه.
- سوءاستفاده از صلاحیت و اختیارات فرماندهی.
- تمرد از دستورهای ابلاغی سازمان.
- انحراف کشتی از مسیرهای متعارف دریایی، جز در موارد مجاز.
- قصور در انجام وظایف فرماندهی.
- به‌کارگیری دریانورد فاقد صلاحیت یا گواهینامه معتبر در یک سمت، جز در موارد مجاز قانونی.
- ارائه اطلاعات غیرواقعی برای دریافت گواهینامه.
- جعل یا استفاده از گواهینامه‌ها و اسناد نامعتبر.
- ایجاد آلودگی در کشتی یا دریا.
- تخلفات مرتبط با مواد مخدر، روان‌گردان‌ها و مشروبات الکلی در محدوده مقرر.
- قاچاق انسان، شورش یا تحریک به شورش و قاچاق سوخت.
- رفتارهایی که ایمنی، امنیت یا محیط زیست دریایی را تهدید می‌کنند.
بنابراین، فرمانده نیز موظف است وظایف خود را در چارچوب قانون و مقررات انجام دهد و اختیارات او نامحدود نیست.
چه رفتارهایی برای سایر دریانوردان تخلف محسوب می‌شود؟
ماده ۵ آیین‌نامه به تخلفات دریانوردان غیر از فرمانده می‌پردازد. رعایت این مقررات برای افسران، ملوانان و سایر اعضای خدمه اهمیت دارد.
ترک پست و خوابیدن هنگام انجام وظیفه
ترک پست، غیبت غیرموجه، خوابیدن هنگام انجام پست و بی‌احتیاطی یا اهمال در زمان انجام وظیفه می‌تواند تخلف انضباطی محسوب شود.
تمرد از دستور قانونی فرمانده
دریانورد موظف است دستورهای قانونی فرمانده یا افسران ارشد ذی‌ربط را رعایت کند. تمرد از این دستورها یا سهل‌انگاری در اجرای آن‌ها، در شرایط مقرر، تخلف انضباطی است.
درگیری و ایجاد اختلال در کشتی
ایجاد نزاع، تهدید به درگیری یا اخلال در فعالیت سایر دریانوردان از جمله رفتارهایی است که آیین‌نامه برای آن‌ها مسئولیت انضباطی در نظر گرفته است.
گزارش نکردن نقص‌های مهم کشتی
اگر دریانورد عمداً نقصی را که در حیطه وظایف او قرار دارد و قابلیت دریانوردی کشتی را مختل می‌کند، به‌موقع به افسر ارشد مربوط، فرمانده یا مالک کشتی گزارش نکند، ممکن است مرتکب تخلف شود.
جعل مدارک، ایجاد آلودگی، قاچاق و رفتارهای تهدیدکننده ایمنی و امنیت نیز در محدوده مقرر در آیین‌نامه قابل پیگیری هستند.
آیا دریانورد باید هر دستور فرمانده را اجرا کند؟
خیر. نکته مهم در متن آیین‌نامه، الزام به رعایت «دستورهای قانونی» فرمانده و افسران ارشد ذی‌ربط است.
بنابراین، نباید عبارت «دستور فرمانده» را بدون توجه به قانونی بودن آن و مقررات مرتبط تفسیر کرد. از سوی دیگر، فرمانده نیز باید اختیارات خود را مطابق قانون اعمال کند و سوءاستفاده از این اختیارات می‌تواند تخلف انضباطی باشد.
در موضوعات مرتبط با ایمنی، این مسئله باید در کنار مقررات قابل اعمال دریایی، از جمله الزامات SOLAS، STCW و ISM، بررسی شود.
آیا دریانورد حق دفاع در رسیدگی انضباطی دارد؟
بله. آیین‌نامه برای دریانورد در جریان رسیدگی انضباطی، حقوق دفاعی مشخصی در نظر گرفته است.
در رسیدگی‌های غیرضروری، اتهام باید حداقل ۲۴ ساعت پیش از رسیدگی به‌صورت کتبی به دریانورد ابلاغ شود. این ابلاغیه باید اطلاعاتی مانند تاریخ، ساعت و محل جلسه، عنوان تخلف و شرح آن را در بر داشته باشد.
همچنین امکان حضور دریانورد همراه با یکی از همکاران موردنظر خود پیش‌بینی شده است. دریانورد می‌تواند درخواست حضور شهود و مطلعان را مطرح کند و توضیحات دفاعی خود را ارائه دهد.
در نتیجه، رسیدگی انضباطی به معنای محروم شدن دریانورد از حق دفاع نیست و تشریفات مقرر در آیین‌نامه باید رعایت شود.
فرمانده کشتی چه مجازات‌هایی می‌تواند اعمال کند؟
طبق مواد ۷ و ۲۷ آیین‌نامه، فرمانده در حدود اختیارات قانونی خود می‌تواند به تخلفات انضباطی رسیدگی کند. رسیدگی باید با حضور افسر ارشد مرتبط یا افسر اول انجام شود.
پس از احراز تخلف و با توجه به شرایط و شدت آن، فرمانده می‌تواند مجازات‌هایی از جمله موارد زیر را اعمال کند:
- اخطار کتبی.
- توبیخ کتبی همراه با درج در پرونده.
- پیاده کردن دریانورد متخلف از کشتی و بازگرداندن او به وطن، با رعایت قرارداد کار و مقررات مربوط.
این اختیارات به معنای آن نیست که فرمانده می‌تواند بدون رعایت ضوابط قانونی هر تصمیمی اتخاذ کند.
آیا فرمانده می‌تواند دریانورد را موقتاً از پست کنار بگذارد؟
در شرایط ضروری و زمانی که امکان رسیدگی عادی انضباطی در کشتی وجود ندارد، تبصره ماده ۷ اجازه می‌دهد فرمانده دریانورد را تا رفع ضرورت و حداکثر تا زمان برگزاری جلسه رسیدگی، از پست شغلی خود تعلیق کند.
اگر برای حفظ ایمنی کشتی، سرنشینان، بار یا محیط زیست دریایی، پیاده کردن دریانورد تنها راه ضروری باشد، فرمانده می‌تواند طبق شرایط مقرر اقدام کند. در چنین وضعیتی، رسیدگی انضباطی توسط هیئت انجام می‌شود.
تعلیق از پست یا پیاده کردن دریانورد در شرایط اضطراری، به‌خودی‌خود معادل محکومیت نهایی نیست.
چگونه می‌توان به تصمیم انضباطی فرمانده اعتراض کرد؟
بر اساس ماده ۱۳ آیین‌نامه، دریانوردی که تصمیم انضباطی فرمانده علیه او صادر شده است، می‌تواند ظرف یک ماه پس از بازگشت به جمهوری اسلامی ایران، از جهت رعایت نشدن مقررات آیین‌نامه در فرایند رسیدگی یا اتخاذ تصمیم، نزد هیئت شکایت کند.
همچنین طبق مقررات اشاره‌شده در متن آیین‌نامه، امکان شکایت از رأی هیئت در دیوان عدالت اداری، ظرف سه ماه از تاریخ ابلاغ رأی، وجود دارد.
از آنجا که رعایت مهلت‌های قانونی اهمیت زیادی دارد، دریانورد باید تاریخ ابلاغ تصمیم‌ها و مدارک مربوط به پرونده را نگهداری کند و برای بررسی وضعیت خاص خود از مشاوره حقوقی تخصصی بهره بگیرد.
شدیدترین مجازات‌های انضباطی دریانوردان چیست؟
مجازات‌های انضباطی همیشه به اخطار یا توبیخ محدود نمی‌شوند. طبق ماده ۲۸ آیین‌نامه، هیئت می‌تواند با توجه به شرایط پرونده و در چارچوب مقررات، مجازات‌هایی را درباره گواهینامه شایستگی یا مهارت دریانورد اعمال کند.
این مجازات‌ها شامل موارد زیر هستند:
- محدودیت استفاده از گواهینامه شایستگی یا مهارت از ۶ ماه تا ۲ سال.
- تعلیق اعتبار گواهینامه از ۳ ماه تا ۳ سال.
- تنزل گواهینامه به میزان یک درجه برای ۳ ماه تا ۲ سال.
- ابطال گواهینامه شایستگی یا مهارت دریانورد ایرانی.
در نتیجه، تخلف انضباطی جدی می‌تواند علاوه بر پیامدهای شغلی، بر امکان فعالیت حرفه‌ای دریانورد نیز تأثیر بگذارد.
آیا تخلف انضباطی می‌تواند جرم کیفری هم باشد؟
بله. ماده ۲۴ آیین‌نامه برای مواردی که رفتار دریانورد علاوه بر تخلف انضباطی، عنوان مجرمانه نیز دارد، سازوکار جداگانه‌ای پیش‌بینی کرده است.
در این شرایط، هیئت به جنبه انضباطی موضوع رسیدگی می‌کند و موضوع جرم به مرجع قضایی صالح ارجاع داده می‌شود. بنابراین، رسیدگی انضباطی لزوماً جایگزین رسیدگی کیفری نیست.
در موارد مقرر، تصمیم مرجع قضایی نیز ممکن است بر ادامه رسیدگی انضباطی اثر بگذارد. برای نمونه، در شرایطی که مرجع قضایی حکم برائت صادر کند، آیین‌نامه بازرسیدگی هیئت به موضوع را پیش‌بینی کرده است.
نقش مقررات شرکت کشتیرانی در حقوق دریانوردان
ماده ۲۹ آیین‌نامه تصریح می‌کند که اجرای این مقرره مانع اجرای مقررات انضباطی شرکت‌های کشتیرانی، با رعایت قوانین و مقررات، نیست.
به همین دلیل، دریانورد باید علاوه بر قوانین عمومی، اسناد و مقررات مرتبط با محل کار خود را نیز بشناسد؛ از جمله:
- SMS: نظام مدیریت ایمنی شرکت.
- Standing Orders: دستورهای ثابت و ابلاغ‌شده مرتبط با وظایف.
- Company Policies: سیاست‌ها و دستورالعمل‌های شرکت.
- SEA: قرارداد استخدام دریانورد.
- CBA: قرارداد جمعی کار، در صورت شمول.
بررسی این اسناد می‌تواند برای شناخت دقیق وظایف، شرایط استخدام، شیوه طرح شکایت و حقوق قراردادی دریانورد ضروری باشد.
وظایف فرمانده در شرایط اضطراری و هنگام ترک کشتی
اختیارات فرمانده در شرایط اضطراری اهمیت ویژه‌ای دارد، اما نباید آن را با اختیار نامحدود اشتباه گرفت.
بر اساس مواد ۹۹ و ۱۰۰ قانون دریایی ایران، در شرایطی که فرمانده به علت سانحه یا پیشامد ناچار به ترک کشتی شود، باید با مشورت افسران کشتی اقدام کند. همچنین فرمانده موظف است تا زمانی که امیدی به نجات کشتی، محموله و کارکنان وجود دارد، نهایت تلاش خود را به کار گیرد و در شرایط مقرر آخرین نفری باشد که کشتی را ترک می‌کند.
این مقررات ناظر بر شرایط اضطراری و ترک کشتی هستند و نباید با موضوع امتناع از سفر به مناطق جنگی یا پرخطر یکسان تلقی شوند.
حقوق دریانوردان ایرانی در مناطق جنگی و پرخطر چیست؟
یکی از پرسش‌های مهم دریانوردان این است که آیا در صورت ورود کشتی به منطقه جنگی، حق دارند از ادامه سفر خودداری کنند یا خواستار بازگشت به وطن شوند.
بر اساس متن آیین‌نامه انضباطی سال ۱۳۹۹، حکم صریحی که به‌طور کلی حق ترک کشتی در زمان جنگ یا حق امتناع از ورود به منطقه جنگی را برای تمام دریانوردان ایجاد کند، وجود ندارد. بنابراین، نمی‌توان چنین حقی را صرفاً از این آیین‌نامه استخراج کرد.
با این حال، این موضوع به معنای نادیده گرفتن سایر حقوق دریانورد نیست. برای بررسی وضعیت هر دریانورد باید مجموعه‌ای از مقررات و اسناد مرتبط بررسی شود:
- قوانین کشور صاحب پرچم کشتی.
- قوانین ملی قابل اعمال.
- کنوانسیون کار دریایی ۲۰۰۶ یا MLC 2006، در صورت شمول.
- قرارداد استخدام دریانورد یا SEA.
- قرارداد جمعی یا CBA، در صورت وجود.
- مقررات شرکت کشتیرانی.
- الزامات امنیتی کشتی.
- ترتیبات IBF و ITF، در صورت شمول.
- طبقه‌بندی رسمی منطقه خطر.
- ارزیابی واقعی خطر سفر.
حقوق دریانورد در این شرایط به مقررات قابل اعمال و قراردادهای مربوط بستگی دارد و نمی‌توان نتیجه یکسانی را به تمام دریانوردان و کشتی‌ها تعمیم داد.
آیا دریانوردان در مناطق پرخطر حق امتناع از سفر دارند؟
در برخی ترتیبات بین‌المللی و توافق‌های جمعی، برای دریانوردان شاغل در مناطق مشخص‌شده به‌عنوان مناطق عملیات جنگی یا مناطق پرخطر، حقوق ویژه‌ای در نظر گرفته شده است.
این حقوق، بسته به توافق قابل اعمال، ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- حق امتناع از سفر در شرایط مقرر.
- بازگرداندن دریانورد به هزینه شرکت.
- پرداخت غرامت یا مزایای اضافی.
- افزایش پوشش غرامت فوت و ازکارافتادگی.
- اجرای الزامات امنیتی بیشتر.
برای مثال، برخی ترتیبات IBF برای مناطق تعیین‌شده، حقوق ویژه‌ای در نظر می‌گیرند. با این حال، برخورداری از این حقوق به شمول قرارداد، وضعیت کشتی، شرایط دریانورد و محدوده توافق بستگی دارد.
بنابراین، پیش از استناد به حق امتناع از سفر یا درخواست بازگشت به وطن، لازم است مشخص شود کشتی و دریانورد تحت پوشش کدام توافق یا قرارداد قرار دارند.
تفاوت منطقه پرخطر با منطقه جنگی چیست؟
اصطلاحات «منطقه پرخطر» و «منطقه عملیات جنگی» همیشه به یک معنا نیستند. ممکن است یک منطقه در طبقه‌بندی یک سازمان یا توافق جمعی، منطقه پرخطر شناخته شود و منطقه دیگری در گروه مناطق عملیات جنگی قرار بگیرد.
آثار حقوقی و مالی این طبقه‌بندی‌ها نیز ممکن است متفاوت باشد. ازاین‌رو، وقتی شرکت کشتیرانی منطقه‌ای را پرخطر معرفی می‌کند، دریانورد باید بداند این عنوان بر اساس کدام سند، از سوی چه مرجعی و با چه پیامدهایی تعیین شده است.
وضعیت امنیتی مناطق دریایی نیز ممکن است به‌سرعت تغییر کند؛ بنابراین، نباید تنها به فهرست‌های قدیمی مناطق پرخطر اتکا کرد.
آیا دریانورد می‌تواند در میانه منطقه جنگی کشتی را ترک کند؟
پاسخ این پرسش به شرایط عملیاتی و مقررات قابل اعمال بستگی دارد و نمی‌توان برای همه وضعیت‌ها پاسخ یکسانی ارائه کرد.
ترک فوری کشتی بدون هماهنگی، امتناع از سفر پیش از ورود به منطقه خطر و درخواست بازگشت به وطن، موضوعات متفاوتی هستند. هرکدام ممکن است تابع مقررات و شرایط حقوقی جداگانه باشند.
اگر کشتی با وضعیت اضطراری واقعی روبه‌رو شود، تصمیم‌ها باید با توجه به مقررات اضطراری، ایمنی و نجات جان افراد اتخاذ شوند.
به همین دلیل، باید میان دو مفهوم تفاوت قائل شد:
Refusal to Sail به معنای امتناع از سفر در شرایط مقرر است.
Abandon Ship به معنای ترک کشتی در شرایط اضطراری است.
این دو مفهوم از نظر حقوقی و عملیاتی یکسان نیستند و نباید بدون بررسی مقررات مربوط به جای یکدیگر استفاده شوند.
آیا دستور شرکت برای ورود به هر منطقه‌ای کافی است؟
دستور شرکت کشتیرانی باید در چارچوب قوانین و الزامات ایمنی و امنیت دریایی اجرا شود. برنامه‌ریزی سفر و ارزیابی خطر، موضوعاتی هستند که باید با توجه به شرایط واقعی مسیر و مسئولیت‌های عملیاتی بررسی شوند.
در شرایطی که خطر به سطح جدی و غیرقابل‌قبول می‌رسد، موضوع صرفاً به یک دستور تجاری محدود نیست. مسئولیت‌های مربوط به ایمنی کشتی و سرنشینان و مقررات قابل اعمال باید مورد توجه قرار گیرند.
ازاین‌رو، دریانوردان و فرماندهان باید اسناد مرتبط، ارزیابی خطر سفر و دستورالعمل‌های امنیتی را بررسی کنند و در صورت وجود نگرانی ایمنی، از مسیرهای رسمی گزارش‌دهی استفاده کنند.
مهم‌ترین حقوق و تکالیف دریانوردان ایرانی
برای آگاهی از حقوق دریانوردان ایرانی، توجه به چند اصل ضروری است.
حقوق مهم دریانوردان
- برخورداری از حق دفاع در رسیدگی انضباطی.
- اطلاع از اتهام و تشریفات مقرر برای رسیدگی.
- امکان معرفی شاهد و ارائه توضیحات دفاعی.
- امکان اعتراض به تصمیم‌های انضباطی در مهلت‌های قانونی.
- برخورداری از حقوق مربوط به بازگشت به وطن در موارد مقرر.
- بهره‌مندی از حمایت‌های قانونی و قراردادی قابل اعمال در زمینه شرایط کار، ایمنی و مراقبت پزشکی.
تکالیف مهم دریانوردان
- حضور در پست و انجام وظایف محوله.
- رعایت دستورهای قانونی فرمانده و افسران ارشد ذی‌ربط.
- گزارش به‌موقع نقص‌های مهم در محدوده وظایف.
- پرهیز از درگیری و ایجاد اختلال در فعالیت کشتی.
- رعایت مقررات ایمنی، امنیتی و حفاظت از محیط زیست دریایی.
- خودداری از جعل مدارک و سایر رفتارهای ممنوع‌شده در مقررات.
- توجه به آثار احتمالی تخلفات انضباطی بر گواهینامه حرفه‌ای.
اگر دریانورد با تصمیم فرمانده مخالف باشد، چه باید کند؟
در صورت بروز اختلاف، بهتر است موضوع از مسیرهای حرفه‌ای و رسمی پیگیری شود و به اختلاف شخصی تبدیل نشود.
دریانورد می‌تواند اقدامات زیر را در نظر بگیرد:
- دستور و مقررات مرتبط را بررسی کند.
- اگر موضوع به ایمنی مربوط است، آن را از مسیرهای رسمی گزارش دهد.
- اسناد، مکاتبات و اطلاعات مرتبط را حفظ کند.
- از ثبت صحیح و دقیق وقایع اطمینان حاصل کند.
- در صورت آغاز رسیدگی انضباطی، از حق دفاع خود استفاده کند.
- برای اعتراض به تصمیم یا رأی، مهلت‌های قانونی را بررسی کند.
- در مسائل پیچیده، از مشاوره حقوقی آشنا با مقررات دریایی کمک بگیرد.
همچنین باید میان دستور فرمانده، دستور شرکت، الزام قانونی، تخلف انضباطی و جرم کیفری تفاوت قائل شد؛ زیرا این مفاهیم همیشه آثار حقوقی یکسانی ندارند.
جمع‌بندی؛ دریانوردان چه نکاتی را باید بدانند؟
آیین‌نامه انضباطی تخلفات فرمانده، کارکنان و خدمه کشتی، مقررات مربوط به تخلفات، نحوه رسیدگی، حدود اختیارات فرمانده، حقوق دفاعی دریانوردان و مجازات‌های احتمالی را مشخص می‌کند. این آیین‌نامه را نباید جایگزین تمام قوانین و مقررات مرتبط با حقوق دریانوردان دانست.
دریانورد موظف است مقررات انضباطی و دستورهای قانونی را رعایت کند، اما از حق دفاع و اعتراض نیز برخوردار است. در مقابل، فرمانده باید اختیارات خود را در چارچوب مقررات اعمال کند. تخلفات جدی نیز ممکن است علاوه بر پیامدهای انضباطی، بر اعتبار گواهینامه حرفه‌ای دریانورد اثر بگذارند.
در موضوع جنگ و مناطق پرخطر، نمی‌توان از آیین‌نامه انضباطی ایران به‌تنهایی یک حق مطلق برای ترک کشتی یا امتناع از سفر استخراج کرد. وضعیت هر دریانورد باید با توجه به قانون کشور صاحب پرچم، مقررات قابل اعمال، قرارداد استخدام، قرارداد جمعی و ترتیبات بین‌المللی مربوط بررسی شود.
آگاهی از این مقررات به فرماندهان، افسران و خدمه کمک می‌کند تا وظایف خود را بهتر بشناسند، از حقوق قانونی خود آگاه باشند و در شرایط حساس، تصمیم‌های مستند و مسئولانه‌تری بگیرند.
